Jo: “We zijn er ook gewoon in Hollands Kroon”

Ik heet Jo Smit, of Teun voor vrienden. Ik ben 33 jaar oud. En ik woon in Hippolytushoef, in de gemeente Hollands Kroon.

Ik word blij van mijn kat Leia, van mijn vrienden en van (niet al te warm) zonlicht.

Geduld en nieuwsgierigheid. Ik denk dat je met die twee waarden met een meer open blik naar de ander kunt kijken. Nieuwsgierigheid laat je vragen stellen en nieuwe dingen leren, geduld zorgt ervoor dat je elkaar niet zo snel beoordeelt. Je hoeft elkaar niet helemaal te begrijpen, als je elkaar maar een beetje ruimte en respect geeft. En geef elkaar wat vaker het voordeel van de twijfel: achter iedereen schuilt een verhaal.

In Nederland mag al veel volgens de wet. Het ‘gewone’ homo zijn is onder de meeste mensen inmiddels wel geaccepteerd.

En wat kan nog beter, vind jij?

Vooral transgender- en intersekse personen zijn nog lang niet overal geaccepteerd. Ook lijkt het op dit moment wel achteruit te gaan met acceptatie. Mensen worden brutaler met hun mening. Ik zie zelf dat jongeren conservatiever en preutser worden. Wat er in de jaren 70 en 80 over homo’s werd geroepen, wordt nu gezegd over transgender personen. Bijvoorbeeld dat we achter kinderen aanzitten of dat we actief proberen te rekruteren.

Ik ben de B (biseksueel) en de T (transgender). Maar meestal zeg ik queer, want ik hoef niet altijd aan iedereen uit te leggen welk ‘smaakje’ ik ben. Ik vind queer ook een verbindend woord, en het is een stuk sneller dan de lettersoep.

Biseksueel en panseksueel lijken veel op elkaar; het ligt eraan welke definitie je gebruikt. Ik gebruik beide woorden, afhankelijk van in welk gezelschap ik verkeer. Ik val op een vriendelijk gezicht en een leuke persoonlijkheid. Wat voor letter er op diens paspoort staat, kan me niet schelen.

Ik ben non-binair: ik voel me geen man en geen vrouw. Dat valt onder de transgender-paraplu. Ik heb beide genders een tijdje uitgeprobeerd, maar geen van beiden voelde goed.

Ik vind het lastig dat je door de maatschappij wordt gedwongen om een gender te kiezen. Omdat ik ‘als meisje geboren ben’, zien de meeste mensen mij als vrouw. Maar zo zie ik mezelf niet. Ik vind het vreemd dat we als cultuur zo ontzettend veel waarde toekennen aan een stukje anatomie waar je niets aan kunt doen.

Praten met andere transgender personen heeft me enorm geholpen. Afgelopen jaar heb ik een tijdje uitgeprobeerd of ik misschien transman was, maar dat bleek niet zo te zijn. Mijn vrienden, met name mijn transvrienden, hebben me enorm geholpen in dit proces.

Toen ik voor het eerst met een transvrouw sprak over vrouw zijn. Ik ging er tot dat moment vanuit dat ik vrouw was vanwege mijn anatomie. Maar hoe zij sprak over haar gevoel bij vrouw zijn, zette me aan het denken. Dat gevoel had ik helemaal niet. Ik heb helemaal geen gevoel van gender. Eerst heb ik me nog een tijd als vrouw geïdentificeerd, omdat dat makkelijker was. Uiteindelijk heb ik aan mezelf toegegeven: ik ben non-binair, ik ben geen van beiden.

Vrijheid! Ik zie bij cisgender heteroseksuele mensen vaak heel strakke kaders waarin zij zich moeten bewegen. Je mag, vooral als man, geen millimeter uit je hokje stappen, want dan word je meteen vernederd door je mede-mannen. Als je bijvoorbeeld eens een fruitige cocktail kiest in plaats van een biertje, krijg je al snel te horen: “Ben je een wijf of zo?” Queer zijn bevrijdt je van die kaders. Alles mag en alles kan, je bent gewoon lekker jezelf.

‘’We zijn er ook op het platteland. Regenboogmensen wonen niet alleen in de Randstad.’’

Je hoeft niet meteen te weten welke letter je precies bent, zeker niet als je nog jong bent. Je identiteit is van jou en je mag er net zoveel tijd voor nemen als je nodig hebt om jezelf te ontdekken. Het is ook helemaal oké als je identiteit in de loop van de tijd verandert. Gun jezelf die ruimte en probeer dingen uit. Je bent ook niet aan iedereen elk detail verschuldigd: deel alleen de delen van jezelf waarbij je je veilig voelt. Bij sommige mensen ben ik alleen uit de kast als biseksueel, omdat ik al weet dat ze non-binair niet gaan snappen.

"Ik liep al langer rond met het idee. Er was hier gewoon niets. Hollands Kroon is een uitgestrekte plattelandsgemeente zonder stadskern, en ook nabijgelegen plaatsen als Den Helder en Schagen hadden op dat moment nog geen LHBTIQA+-initiatieven."

Aanvankelijk dacht Jo aan een jongerenactiviteit, maar de drempels bleken hoog: jongeren zijn lastig te bereiken, hebben vaak geen vervoer en het werken met minderjarigen vraagt ook om extra verantwoordelijkheid. “Ik besloot het breder te trekken: alle leeftijden welkom. Dan zien we wel wie erop afkomt.”

De zoektocht naar een mede-initiatiefnemer kwam onverwachts op gang. "Ik fietste door Oosterland en zag ineens een regenboogvlag hangen met het wapen van Wieringen erop. Thuis ging ik googelen en ontdekte dat die vlag ontworpen was door Lili Brouwer." Jo stuurde haar een e-mail. “Zij reageerde meteen enthousiast. Lili is echt een doorpakker. Ze werkt 60 uur per week bij de FNV en had direct allerlei mensen aan de lijn.” Via de gemeente en welzijnsorganisatie Wonen Plus Welzijn kreeg het netwerk vorm.

Sinds januari 2024 organiseert het Regenboognetwerk maandelijks bijeenkomsten. In totaal zijn er inmiddels achttien geweest. Niet elke bijeenkomst is even druk bezocht. “Soms zijn het er twee, soms zestien,” zegt Jo. “De high tea was een groot succes. Bij een picknick kwamen juist maar twee mensen opdagen. Het is lastig te voorspellen wat werkt. En je kunt het ook niet goed evalueren met mensen die niet komen.”

Aanvankelijk wisselde de locatie tussen vier dorpen, maar dat bleek onpraktisch. "Sommige locaties waren duur of slecht bereikbaar. Nu zitten we meestal in Anna Paulowna: daar is een treinstation en ruime parkeergelegenheid. Af en toe wijken we uit, bijvoorbeeld voor een buitenactiviteit in Lutjewinkel of een filmvertoning in Wieringerwerf."

Toch schommelen de bezoekersaantallen: “We hebben zo’n 40 mensen die de nieuwsbrief ontvangen. Dan hoop je dat er toch minstens tien komen. Maar veel mensen vinden het spannend om in hun eigen omgeving naar zo’n bijeenkomst te gaan. Bang dat een buurman je ziet binnenlopen op een locatie met een regenboogvlag.” Daarnaast zijn er ook mensen die het gevoel hebben het niet nodig te hebben. “Ze hebben een partner, kind, een fijn leven. Dan is dat contact met andere LHBTIQA+ mensen misschien minder urgent. En dat is natuurlijk alleen maar goed.”

Jo groeide zelf op in de regio. “Er was maar één middelbare school in de hele omgeving. Geen docenten die openlijk uit de kast waren, geen voorlichting, geen GSA — dat kwam allemaal pas na mijn tijd.” Die ervaring maakt het geven van voorlichting des te belangrijker. “Als je niet weet wat er is, kun je ook niet begrijpen wat je voelt. Ik heb dat moeten ontdekken via internet en vrienden, daardoor begon ik mezelf een beetje te begrijpen.”

Daarom is Jo ook actief bij Stichting Live Your Story, die theatervoorstellingen maakt over maatschappelijke thema’s. “We spelen onder andere op middelbare scholen. 'Trots' is zo’n stuk over gender en seksuele diversiteit. Maar ook over inclusie in de sport of in het basisonderwijs zijn er voorstellingen.”

De reacties op scholen zijn wisselend. “We merken de laatste jaren wat meer negatieve of lacherige reacties. Dat is soms zwaar. Maar dan blijft er na afloop een stille leerling hangen die je een oprechte vraag stelt. Die het thuis moeilijk heeft. Die een GSA wil starten. Dan weet je weer: hier doen we het voor.”

Is het leven als LHBTIQA+ persoon anders op het platteland dan in de stad? “Wat me opvalt is dat in steden zoals Alkmaar mensen spontaner met elkaar afspreken. Dat kan hier gewoon niet: mensen wonen te verspreid, je komt elkaar niet zomaar tegen.”

Jo’s boodschap is dan ook duidelijk: “We zijn er ook op het platteland. Regenboogmensen wonen niet alleen in de Randstad. En wij hebben ook behoefte aan verbinding en zichtbaarheid. Dus kom een keer naar Hollands Kroon. Er liggen hier gewoon stenen op de weg, hoor — je hoeft echt geen trekker te pakken!”